اهمیت و ضرورت رشد هماهنگ ابعاد وجود کودکان و نوجوانان در خانه ومدرسه(رشد اخلاقی ومذهبی،جسمانی،اجتماعی ،عاطفی، عقلانی و مهارت های یدی)ونقش والدین در این زمینه
تعریف رشد واهمیت رشد هماهنگ (همه جانبه)
تغییرات کمّی و کیفی در اعضاء بدن و خصوصیت روانی انسان ، بواسطه وجود زمینه های ارثی و عوامل محیطی که همراه با افزایش و پیچیدگی جنبه های آن می باشد و تکامل همه جانبه انسان را موجب می شود (شعاری نژاد ، به نقل از تاجیک اسماعیلی ،1376: 207)
سلامتی روانی و جسمانی فرزندان در سایه توجه به نیازهای همه جانبه او تأمین می شود ، خانوادهایی که به تأمیــن نیازهای همـــه جانبه اعضــای خود می اندیشند رشد همــه جانبه آنانراموجب می شوند (به پژوه،1378: 57)
انسان موجودی است چند بُعدی و مرکّب از روح وجسم و تکامل انسان در گِرو رشد متوازن و همه جانبه همه ابعاد وجودی او هست . اگرچه در هر مرحله ای از رشد کودک ممکن است برخی از ابعاد وجودی او ، رشد سریع تری را نشان دهد ، اما سعادت ، موفقیت وکمال و تعادل انسان در پرتو رشد هم سو و هماهنگ همه ی ابعاد وجودی فطری اوست . بدین معنی که اگر والدین صرفاً بدنبال رشد جسمانی او و توجه به تغذیه باشند و از سایر ابعاد شخصیت او مانند رشد اخلاقی و روانی و اجتماعی و عقلانی ، غافل شوند. نتیجه آن تربیت فردی ، ناقص و یک سو نگر که قادر به برقراری ارتباط با دیگران و سازگاری در اجتماع (رشد اجتماعی) وکنترل خود (رشدعاطفی) وتشخیص مصالح خود(رشدعقلانی) و انجام اعمال اخلاقی و پسندیده (رشد اخلاقی) نخواهد بود . اگرچه ممکن است دارای بازوان قوی و قهرمان ورزشی باشد . اما در مقابل، فشارها و استرس ها و وسوسه های بیرونی و درونی ، ناتوان خواهدبود . این گونه افراد به محض رویارویی با کوچکترین مسئله ، مشکلی در زندگی فردی و اجتماعی و خانوادگی ، قادر به حل آن و یا تصمیم گیری مناسب و معقول نخواهند بود . در حالی که فردی که از ابتدا ، والدین او به رشد همه جانبه او توجه داشته اند . در مقابل ناملایمات زندگی برخورد سنجیده و معقول خواهد داشت و اززندگی با دیگران لذت برده و با دید مثبت به مسائل پیرامونی خود می نگرد و قضاوت های مناسب و رفتارهای اخلاقی و جوانمردانه از او سر می زند و با کنترل هیجانات و احساسات با خود و با دیگران سازگار می شود.
شناخت مراحل رشد ، اوّلین گام تربیتی
بدون تردید شناخت ویژگی ها وخصیصه های زیستی – روانی کودکان ، اولین و اساسی ترین گام در فرایند تعلیم و تربیت محسوب می شود .هر قدر والدین ، مربیان و پرورشکاران شناخت بیشتر و عمیق تری از روند رشد و تحول کودکان داشته باشند ، بالطبع از آمادگی افزونتری برای درک نیازها و حُسن تأمین آنها و پرورش توانمندی های کودکان برخوردار خواهند بود . تبیین نیازهای زیستی ، روانی، ذهنی و اجتماعی کودکان در دوره های مختلف رشد و برنامه ریزی و تلاش مستمر برای حُسن تأمین آنها امری است بسیار حساس و خطیر و در واقع ، به ساده ترین بیان ، تربیت چیزی جز این نیست (افروز،غلامعلی،1372: 9)
با در نظر گرفتن این که رشد و تحول یک جریان دائمی است و شرایط زیستی – روانی گذشته کودک با وضعیت فعلی او کاملاً ارتباط داشته ، چگونگی رشد او در زمان حاضر پایه و اساس رشد و شکوفایی وجود او را در آینده تشکیل می دهد ، و نیز از آنجایی که رشد امری است ظریف وپیچیده که همزمان در ابعاد مختلف شخصیت انسان صورت می پذیرد و آثار ونشانه های آن در جنبه های بدنی ،ذهنی ، عاطفی و اجتماعی ظاهر می گردد والدین ناگزیر هستند که در هر دوره از رشد کودک حداکثر کوشش خود را صرف شناخت تمام ویژگی ها ، تبیین همه ی نیازها و تأمین به موقع آنها نمایند.
این نکته نیز بسیار مهم است که بسیاری از والدین در جریان رشد و تحول کودکان و نوجوانان ، عمدتاً به رشد جسمانی آنها توجه دارند و سایر جنبه ها را مورد غفلت قرار می دهند و یا آنگونه که بایسته شایسته است به آن نمی پردازند . متأسفانه بعضی از مربیان نیز در کلاس های درس صرفاً به تحول ذهنی کودکان توجه می کنند و به سایر ابعاد رشد آنها ، بویژه ابعاد زیستی و عاطفی عنایت کمتری دارند . در هر حال باید توجه داشت که جریان رشد متأثر از عوامل متعدد ژنتیکی و محیطی است و در همه بچه هابه شیوه یکسان صورت نمی پذیرد، به عبارت دیگر تغییرات تدریجی جسمی و ذهنی ناشی از فرایند رشد ، در نزد افراد مختلف به صورت های متفاوت ظاهر می گردد. آنچه که مسلم است این که رشد کودکان در سال های اول زندگی از اهمیت ویژه ای برخوردار بوده ، توجه کامل به نیازهای این دوره ، فوق العاده مهم و تعیین کننده است .(افروز ، 1372: 26)
توصیه هایی به والدین :
1- پدر و مادر موظف هستند همان قدر که به نیازهای جسمانی فرزندشان اهمّیت می دهند(مانند غذا و لباس) به نیازهای روانی آنها نیز توجه کنند ، عدم توجه به نیازهای روانی فرزندان موجب عدم تعادل روانی آنان می گردد .
2- در دوره بلوغ ،فرزند به طور معمول نیازش را به طور مستقیم ابراز نمی کند ، شما باید از رفتار او به نیازهایش پی ببرید ، مثلاً ممکن است برای جلب توجه و محبت والدین به رفتارهای ایذایی روی بیاورد. (به پژوه ، 1377: 57)
3- والدین باید بدانند که جریانات روانی انسان مستقیماً تحت تأثیر شرایط بدنی و جسمانی اوست و متقابلاًجسم انسان و اعمال اندام ها ، تحت تأثیر فضای روانی و ذهنی است . بنابراین در تربیت به رشد هماهنگ و متوازن همه ابعاد وجودی فرزندان (عقلی ، عاطفی ، جسمی ، مذهبی ، هنری ، اجتماعی ، اخلاقی ) بپردازند .
4- والدین در کنار تأکید بر درس و موفقیت تحصیلی ، باید به رشد شخصیت و ابعاد وجودی فرزند خود همت گمارند و از اولیای مدرسه نیز همین انتظار را داشته باشند .