آثارباستانی سیستان(زابل)
:
Introduction
Of sistan & Baluchistan State
قلعه رستم
این قلعه در 65 کیلو متری جنوب شهر زابل بر سر راه زابل به زاهدان واقع گردیده و مربوط به دوره صفوی – افشاری می باشد. این قلعه از بزرگترین آثار موجود در جنوب سیستان با مساحت 12 هزار متر مربع زیر بنا بوده که دارای کاربری زیستی ، دفاعی و سیاسی بوده است.
این مکان و جنوب سیستان محل استقرار یکی از خاندانهای قدیمی سیستان بنام رئیسی هاست که بعدها به سبب تحرکات سیاسی به جوب و داخل ایران کوچ می کنند.
زاهدان کهنه(دومین پایتخت سیستان دردوران اسلامی)
محوطه اسلامی زاهدان کهنه در 27 کیلومتری جنوب شرقی زابل ودرشمال حوزه زهک سیستان واقع شده است . بقایای این شهر از پنج بخش مجزا به نامهای قلعه، ارگ اول، ارگ دوم،شارستان وربض تشکیل شده است ، غیر از ربض شهر که فاقد حصار است ، هریک از دیگر بخش های این محوطه عظیم با حصاری قطور وبرج های مستحکم خشتی محصور شده اند. زاهدان کهنه یکی از بزرگترین شهرهای ایران در سده های میانه اسلامی است که فقط وسعت مجموعه قلعه، ارگ وشارستان محصور ان به حدود 272/248/3 مترمربع (معادل 325 هکتار) می رسد.
در حاشيه مرزهاي شرقي ايران كه در مسير بادهاي موسمي قر ار دارد و فاقد آبهاي روان سطحي به مقدار كافي هستند از دير با ز استفاده از نيروي باد براي بكار انداختن آسيابهاي بادي معمول بوده و هم اينك نيز در بعضي نقاط معمول است در واقع اساس طر احي آسيابهاي بادي بر مبناي اين باد است .در مورد زمان پيدايش آسيابهاي بادي اطلاع دقيقي در دسترس نيست اما بر طبق گفته مو رخان و سياحان محتملتر اين است كه زمان پيدايش آسيابهاي بادي به دويست سال قبل از ميلاد مسيح بر مي گردد.درباره مكان پيدايش و زادگاه آسياب بادي نيز حرف و حديثهاي فر اواني وجود داشته و دارد. اما آنچه محرز است اغلب محقيقين و مورخين در اينكه سيستان زادگاه آسياب بادي است متفق القو لند . و اين تكنو لوژيبه يكي از روشهاي : الف- ارتباط تجاري بر اساس مجاورت اقوام با يكديگر .ب –
موقعیت جغرافیایی (آتشکده کرکو )
این اثر هم اینک دربخش میانکنگی ودرکیلومتر 30جاده زابل به دوستمحمدخان قرارگرفته.درخصوص وجه تسمیه این اثر آکاهی درستی دردست نیست درشاهنامه کرکوی سه بارنام برده شده ونام پهلوانی از خاندان سام است. محققان ومستشاران بسیاری از این اثر بازدید کرده اند از آن جمله کلنل ییت درسال 1894میلادی ،پرسی سایکس در1899میلادی که به دیده وی این اثر پایتخت ومعبد کیانیان بوده ودرسال 1905 جورج پیتر تیت افسر نقشه بردار گروه حکمیت گلد اسمیت بررسیهای دقیق واطلاعات بیشتری درخصوص مشخصات معماری اثر بدست میدهد.علاوه براین کرکو از دیدجغرافیا نویسان سده های نخستین اسلامی نیز پنهان نمانده ابن خرداد به در1100سال قبل کرکویه رادرفهرست شهرهای سیستان آورده است .یاقوت حموی می نویسد:...درشمال زرنگ قراردارد آتشگاهی برپاست که نزد زرتشتیان محترم ومقدس بود ودرنزد مردمش چنین مشهور بود که رستم گنبد آتشکده را ساخته است.کتاب تاریخ سیستان کرکوی رامعبد جای گرشاسپ دانسته درسنت زرتشتیان گرشاسپ جهان پهلوان ایران پسر اثرط یکی از جاودانهاست که بدلیل اهانت به آتش بخواب ابدی فرورفته ودرروایت پایان گیتی به همراه سوشیانت کمر به آبادنی ایران زمین خواهند بست
